۲۶ دی ۱۳۵۷؛ آغاز رهایی یک ملت از استبداد

به گزارش گروه تاریخ خبرگزاری صدا و سیما؛ اعتراضات گسترده مردمی که از مهرماه ۱۳۵۷ آغاز شده بود، در دی‌ماه همان سال به اوج خود رسید. این اعتراضات، باعث اعتصاب گسترده کارگران و تعطیلی کارخانه‌ها شد. کمبود مواد غذایی، سوخت و اعتصاب بازارها، دانشگاه‌ها و مدارس نیز اوضاع کشور را بیش از پیش بحرانی کرد.این وضعیت، چالشی جدی برای دولت ازهاری نخست‌وزیر نظامی وقت ایجاد نمود و نهایتاً وی در سوم دی ماه به بهانه بیماری از مقام خود استعفا کرد. در این میان، دیگر چهره‌های سیاسی سرشناس نیز با آگاهی از شدت بحران و ضعف حکومت پهلوی از قبول مسئولیت اداره امور کشور سرباز زدند.

در چنین فضایی، دوستان و متحدان غربی محمدرضا پهلوی متوجه شدند که حضور وی نه تنها نقشی در بهبود اوضاع ندارد، بلکه عامل تشدید بحران است. نقش‌آفرینی کاخ سفید برای خارج کردن شاه زمانی جدی‌تر شد که دولت نظامی ازهاری نیز سقوط کرد. محمدرضا پهلوی، که از حمایت پیشین خود توسط آمریکا مطمئن بود، پس از سخنرانی‌هایش در ماه آبان همان سال—که طی آن به فساد گسترده مالی و سیاسی در دوران حکومت خود اعتراف کرد—به تدریج نزد دولت آمریکا جایگاه خود را از دست داد. در نهایت، مقامات آمریکایی به اتفاق نظر رسیدند که خروج شاه ضروری است تا بحران سیاسی را کنترل کرده و منافع غرب در ایران حفظ شود.

با این حال، محمدرضا پهلوی که درگیر بیماری سرطان نیز بود و به دلیل وابستگی به بیگانگان، توانایی اتخاذ تصمیمات مستقل را نداشت، تحت فشار‌های بین‌المللی تصمیم به ترک کشور گرفت. او پیش از خروج، شاپور بختیار را به نخست وزیری منصوب کرد. دولت آمریکا از دولت بختیار حمایت کرد و حتی وزیر خارجه وقت آمریکا، سایروس ونس، خواستار حمایت نیرو‌های مسلح ایران از این دولت غیرنظامی شد. با این اوصاف، این تلاش‌ها تأثیری در جلوگیری از فروپاشی سلطنت پهلوی نداشت.

رهبر انقلاب اسلامی، امام خمینی (ره)، هرگونه مشروعیت برای دولت بختیار را رد کردند و مردم را به ادامه مبارزات فراخواندند. سرانجام در روز ۲۶ دی ماه سال ۱۳۵۷، محمدرضا پهلوی به بهانه معالجه، کشور را ترک کرد. هرچند پیش از خروج، شورایی به نام "شورای سلطنت" برای انتقال قدرت تشکیل داده بود، اعضای این شورا نیز با فهم موقعیت سیاسی پیچیده آن روزها، حاضر به ادامه راه نشدند و سید جلال‌الدین تهرانی به دیدار امام خمینی رفت تا ضمن استعفا از شورای سلطنت، آن را غیرقانونی اعلام نماید.

با ادامه تظاهرات مردمی و رهبری امام خمینی، در نهایت انقلاب اسلامی ایران علی‌رغم تجهیز بودن رژیم پهلوی به قوی‌ترین ارتش منطقه‌ای، در ۲۲ بهمن ماه همان سال به پیروزی رسید. انقلاب شکوهمند اسلامی ایران پس از نزدیک نیم قرن با وجود انواع دشمنی‌ها، جنگ تحمیلی، تحریم‌های اقتصادی و مشکلات متعدد جهانی همچنان با عزم ملت مقاوم ایران و هدایت رهبران مدبر خود به مسیر رشد و شکوفایی ادامه می‌دهد و گام‌های استوارش را در جهت تبدیل شدن به یکی از کشور‌های قدرتمند جهان برداشته است.

پژوهشگرو نویسنده: طیبه‌السادات حسینی