مهار روان آب‌های زاگرس با آبخیزداری

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، یاسم خان محمدی، مدیرکل اداره منابع طبیعی و آبخیزداری ایلام با اشاره به نتایج مطالعات پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری درباره هدر رفت آب باران، اظهار داشت: سالانه حدود دو میلیارد مترمکعب از روان آب‌های ناشی از باران از رودخانه‌های مرزی غرب کشور خارج می‌شود و در استان ایلام، تنها از رودخانه‌های مرزی دویرج و میمه، سالانه حدود ۳۶۰ میلیون مترمکعب آب از کشور خارج می‌گردد.

وی افزود: اگر میانگین بارش سالانه استان ایلام را حدود ۵۰۰ میلی‌متر در نظر بگیریم، در سطح دو میلیون هکتار، حدود ۱۰ میلیارد مترمکعب آب تولید می‌شود که نزدیک به ۴۰ درصد آن به سمت کشور عراق خارج می‌شود.

از دسترس خارج شدن روان آب ها، تنها مشکلی نیست که به دلیل بی توجهی به آبخیزداری رخ می‌دهد، بلکه گاهی همین آب‌ها تبدیل به سیل شده و به دارایی‌های مردم آسیب می‌زند.

گاهی این بارندگی‌ها تنها چند دقیقه طول می‌کشند، اما شدت آنها به‌گونه‌ای است که مردم فرصت واکنش ندارند. در برخی موارد، هنگام بارندگی شدید و وقوع سیلاب، مردم ناچار می‌شوند برای نجات جان خود از خانه‌ها خارج شوند؛ وسایل برقی از کار می‌افتد و فرش‌ها و لوازم خانگی دچار خسارت می‌شوند.

در یکی از بارش‌ها، ۱۵۶ میلی‌متر باران در منطقه دهلران، حدود شش میلیون مترمکعب روان‌آب تولید کرد که منجر به سیلاب شد. در این حادثه تعدادی دام تلف شدند و خسارت سیل به این منطقه عشایری حدود پنج میلیارد تومان برآورد شد؛ خسارتی که با اجرای اصولی آبخیزداری قابل پیشگیری و جبران بود. اقدامات انجام‌شده در این منطقه، متناسب با وسعت حوزه و شرایط بالادست نبوده و پاسخگوی حجم روان‌آب تولیدشده نبوده است.

نتایج طرح‌های اجرا شده آبخیزداری در منطقه دهلران نشان داد با احداث سازه‌های آبخیزداری می‌توان نزولات جوی و آب‌های سطحی را در منطقه جمع‌آوری کرد و از طریق تغذیه سفره‌های زیرزمینی، منابع آبی را افزایش داد. در بارندگی‌های اخیر منطقه، این سازه‌ها موجب ذخیره بیش از پنج میلیون مترمکعب آب شدند. در کلات مورموری آبدانان نیز، مردم با دغدغه ذخیره آب، در اجرای طرح‌های آبخیزداری مشارکت کردند.

پیش از اجرای این طرح‌ها، از هر هکتار زمین این منطقه تنها حدود ۸۰۰ کیلوگرم گندم برداشت می‌شد، اما پس از اجرای طرح‌های آبخیزداری، میزان تولید به حدود چهار و نیم تن رسید؛ یعنی تقریباً پنج برابر افزایش داشت.

در مجموع، در حدود ۴۰ هزار کیلومتر مربع از حوزه‌های آبخیز رودخانه‌های مرزی کشور، تنها ۳۰ درصد عملیات آبخیزداری انجام شده است. از مجموع حدود سه میلیون و نهصد هزار هکتار حوزه آبخیز غرب کشور که روان‌آب آن از کشور خارج می‌شود، برای یک میلیون و ۴۶۰ هزار هکتار مطالعات تفصیلی آبخیزداری انجام شده و در حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار نیز عملیات اجرایی به انجام رسیده است. در حوزه‌های آبخیز مرزی و ساحلی کشور، تنها در حدود ۱۷ درصد از این مناطق، طرح‌های آبخیزداری اجرا شده است.